РОДИТЕЛИ

 

Родители 

 

Совети за безбедно сурфање по интернет мрежата

Што можете да направите вие како родител за да го заштитите вашето дете од опасностите кои го демнат на интернет?


Луѓето кои ги среќава вашето дете на интернет се целосно непознати.
Потсетете го вашето дете дека луѓето кои ги среќава на интернет му се целосно непознати. Објаснете му дека исто како што не треба во секојдневниот живот да ги дава своето име и презиме, адреса, телефонскиот број, локацијата на училиштето или било која друга лична информација на непознати луѓе, така не треба овие податоци да ги дава ниту на луѓето кои ги запознава преку интернет.


Разговарајте со вашето дете за тоа што гледа и што прави кога е на интернет.
Охрабрете го вашето дете да разговара со вас доколку било што на интернет прави да се чувствува непријатно. Кажете му дека може да ви се обрати секогаш кога ќе види или прочита на интернет нешто што прави на кој било начин да се чувствува непријатно (загрижено, засрамено, уплашено или несигурно).


Прашувајте го вашето дете за луѓето кои ги среќава на интернет.
Направете сè што е во ваша моќ да бидете сигурни дека вашето дете ќе ви се обрати токму вам доколку сака да запознае во живо некое лице со кое комуницира преку интернет.


Ако вашето дете реши да запознае во живо лице кое го познава само преку интернет – на средбата мора да оди во придружба на доверлив возрасен!
Дефинирајте јасно правило дека вашето дете може да оди на средба во живо со човек кој го запознал преку интернет само ако со него оди и еден од родителите или некој друг одговорен возрасен во кој имате доверба.


Договорете се дека може да праќа лични информации по имејл само откако ќе се консултира со вас.

Објаснете му на вашето дете дека не е безбедно да праќа фотографии од себе или било кои други лични податоци по имејл без претходно да се консултира со вас дали е во ред. Објаснете му дека како што е важно вие како родител да ги познавате неговите пријатели и да знаете што прават тие кога се заедно, исто така е важно да разговара со вас пред да започне пријателство со некое непознато лице на интернет. 


Комуницирајте често со вашето дете за разговорите што ги води и пораките што ги добива преку интернет.
Охрабрете го вашето дете да разговара со вас за било какви пораки кои ги добива преку интернет, а кои му се чинат  злонамерни или на било кој начин прават да се чувствува непријатно. Уверете го вашето дете дека не е тоа виновно ако добива такви пораки. Поттикнете го да ви се довери и потсетете го дека вие сте секогаш на негова страна.


Утврдете јасни домашни правила за употреба на интернетот.
Како што правите и со другите медиуми (телевизијата, на пример) поставете јасни правила и за употребата на интернетот во вашиот дом. Бидете јасни во однос на правилата и вашите очекувања и објаснете му на вашето дете дека вие сакате тоа да користи интернет, бидејќи интернетот е навистина прекрасен извор на информации и забавни содржини. Нагласете дека правилата ги поставувате единствено за да му овозможат безбедно да го користи интернетот.

 

10 нешта на кои можете да ги подучите вашите деца за да си ја подобрат безбедноста на интернет!

Пред да му дозволите на вашето дете да се приклучи на интернет без ваш надзор, утврдете листа со правила во однос на кои сите дома ќе се согласите. Ако не сте сигурни од каде треба да започнете, еве неколку идеи за тоа што треба да разговарате со вашите деца во врска со тоа како да го користат интернетот побезбедно.

 

1. Охрабрете ги вашите деца да зборуваат со вас за своето искуство на интернет. Уживајте во интернетот заедно со вашите деца.

 

2. Учете ги вашите деца да им веруваат на сопствените инстинкти. Ако се чувствуваат непријатно поради нешто што виделе на интернет – треба да ви кажат за тоа.

 

3. Ако вашето дете посетува чет-соби (онлајн „соби“ за разговор преку интернет), користи инстант пораки (MSN Messenger, Yahoo! Messenger, Skype, GoogleTalk, ICQ итн.), игра онлајн видео игри или практикува други активности на интернет кои бараат користење на корисничко име и лозинка за да се идентификува како корисник на таа услуга, помогнете му да одбере корисничко име и погрижете се да не открие некој личен податок создавајќи го.

 

4. Инсистирајте вашите деца никогаш да не ги кажуваат домашната адреса, телефонскиот број, или која било друга лична информација како на пример каде одат на училиште или каде обично играат со другарчињата (или каде излегуваат, ако се тинејџери).

 

5. Подучете ги дека разликите меѓу она што е во ред и она што не е, се исти на интернет како и во „реалниот“ живот.

 

6. Покажете им на вашите деца како да ги почитуваат другите луѓе кои ги среќаваат онлајн. Уверете се дека вашите деца разбираат дека правилата за добро однесување не се менуваат само затоа што се на компјутер и зошто комуникацијата се одвива преку интернет.

 

7. Инсистирајте вашите деца да ја почитуваат туѓата сопственост и на интернет. Објаснете им дека недозволеното правење копии од нечија работа која е објавена на интернет (музика, филмови, видео игри и други програми) е исто како да крадат од продавница.

 

8. Кажете им дека никогаш не треба да се среќаваат во живо со лица кои ги запознале преку интернет. Објаснете им дека онлајн пријателите може да не се такви какви што се претствауваат на интернет.

 

9. Подучете ги вашите деца дека не сè што ќе видат или прочитаат на интернет е вистина. Охрабрете ги да ве прашаат ако не се сигурни.

 

10. Контролирајте ги онлајн активностите на вашето дете со користење на напреден интернет софтвер. Тие софтвери можат да ви помогнат да ги филтрирате штетните содржини, да ги проверувате сајтовите кои ги посетува вашето дете и да дознаете што прават тие кога се онлајн.

 

 

Упатства за користење на интернет според возраста на децата

 

До 10 годишна возраст – строго ограничување

Доколку вашите деца спаѓаат во оваа возрасна група, надгледувајте ги и контролирајте ги за да бидете сигурни дека не се изложени на несоодветни содржини на интернет кои не се наменети за деца до 10 години.

Исто така, со користење на компјутерски алатки за безбедност на интернет, можете да му го ограничите пристапот на вашето дете до одредени содржини, веб-сајтови или активности и со тоа активно да се вклучите во неговите интернет искуства и доживувања.

Онлајн безбедносни совети за родители кои имаат деца до 10 години

Дури и ако вашите деца се на возраст од 2 до 10 години, за нив интернетот е одлично место за учење и играње. Еве неколку совети за безбедност на интернет кои треба да ги имате на ум кога одите онлајн со вашето дете, кое е на оваа возраст:

1. Никогаш не е премногу рано да поттикнете отворена и позитивна комуникација со вашите деца. Добро е да зборувате за компјутерите и секако - да останете отворени за нивните прашања и љубопитност.

2. Секогаш седете заедно со вашите деца кога се онлајн на оваа возраст.

3. Поставете јасни правила за користењето на интернетот. Дефинирајте колку часа на ден и во кој дел од денот може вашето дете да користи интетрнет. Одредете што точно може да прави на интернет, а што не смее. Испечатете ги правилата и закачете ги на видно место, веднаш до компјутерот кој сите го користите.

4. Инсистирајте вашите деца да не делат лични информации, како што се нивното вистинско име, адресата, телефонскиот број или лозинките што ги користат, со луѓето кои ги среќаваат онлајн.

5. Ако некој сајт го охрабрува вашето дете да го остави своето име за да си персонализира некоја веб содржина, помогнете му да креира online nickname (прекар) кој нема да содржи лични информации.

6. Истражете ги алатките за филтрирање на веб-содржините за да ја преземете безбедноста на вашите деца на интернет во свои раце и за да им поставите родителски надзор.

7. Ако користите семејни безбедносни алатки, креирајте соодветни профили за секој член, базирани на нивната возраст.

8. Преземете мерки за заштитата на вашите деца од несоодветни pop-up прозорци („прозорци“ од веб-сајтови со несоодветна содржина за вашето дете).

9. Сите членови на семејството треба да бидат пример за најмладите кои тукушто почнуваат да користат интернет.

 

Упатства за користење на интернет според возраста на децата

 

Од 11 до 14 години – делумно ограничување

Децата на оваа возраст се повешти во користењето на интернетот, но сепак добро е да ги надгледувате и контролирате нивните активности за да бидете сигурни дека не се изложени на несоодветни содржини.

Можете да користите алатки за безбедност на интернет за да им го ограничите пристапот до одредени содржини и веб-сајтови на вашите деца, како и да овозможите следење на нивните активности на интернет.

Уверете се дека вашите деца на оваа возраст знаат кои лични информации не смеат да ги даваат преку интернет.

Онлајн безбедносни совети за родители кои имаат деца од 11 до 14 години

Децата кои се на возраст од 11 до 14 години, генерално се поотворени за прифаќање нови и различни нешта. На оваа возраст, децата можат да бидат многу вешти во работење со компјутер, користење глувче, како и играње компјутерски игри.

Сепак, тие се многу зависни од возрасните или од постарите браќа и сестри кои им помагаат во интерпретирањето на онлајн содржините.

Кога вашите деца се на оваа возраст, треба да го надгледувате нивниот компјутер и да користите посебни софтверски алатки за таа цел.

Еве неколку безбедносни совети кои треба да ги земете во предвид кога одите онлајн со вашето дете на возраст помеѓу 11 и 14 години:

1. Добро е да поттикнувате и негувате отворена и позитивна комуникација со вашите деца. Зборувајте со нив за компјутерите и останете отворени за нивните прашања и љубопитност.

2. Поставете јасни правила за користењето на интернетот. Дефинирајте колку часа на ден и во кој дел од денот може вашето дете да користи интетрнет. Дефинирајте што точно може да прави на интернет, а што не смее. Испечатете ги правилата и закачете ги на видно место, веднаш до компјутерот кој сите го користите.

3. Инсистирајте вашите деца да не споделуваат лични информации, како што се нивното вистинско име, адресата, телефонскиот број или лозинките со луѓето кои ги среќаваат онлајн.

4. Ако некој сајт бара од вашето дете да го остави своето име за да персонализира некоја веб-содржина, помогнете му да креира online nickname (онлајн прекар) кој нема да содржи лични информации.

5. Користете семејни безбедносни алатки за да креирате соодветни профили за секој член на семејството.

6. Поставете ги семејните безбедносни алатки на средно ниво, кое треба да резултира со одредено ограничување на содржините, веб-сајтовите и активностите.

7. Поставете ги домашните компјутери кои се поврзани на интернет на попрометни места во вашиот дом (како дневната соба, на пример) каде лесно ќе можете да имате контрола врз нивните активности на интернет.

8. Истражете ги алатките за интернет филтрирање како дополнување на родителскиот надзор.

9. Преземете мерки за заштита на вашите деца од несоодветни поп-ап прозорци (прозорци од веб-сајтови со несоодветна содржина за вашето дете).

10. Охрабрувајте ги вашите деца да ви кажуваат ако нешто или некој онлајн прави да се чувствуваат непријатно и загрозено. Останете смирени и потсетете ги вашите деца дека не се во неволја штом тоа го споделиле со вас. Пофалете го нивното однесување и охрабрете ги повторно да го направат тоа, ако им се случи нешто слично.

 

Упатства за користење на интернет според возраста на децата

 

Од 15 до 18 години – умерено ограничување

Тинејџерите треба да имаат скоро неограничен пристап до веб-сајтовите, содржините и активностите на интернет. Тие се вешти во користењето на интернетот, но се уште им се потребни родителите за да ги потсетуваат на соодветните безбедносни упатства. Родителите треба да им бидат достапни на нивните деца-тинејџери во ситуации кога се сретнуваат со несоодветни содржини и да им понудат помош во нивното разбирање, како и во избегнувањето на несакани ситуации. Добро е родителите да ги потсетуваат децата-тинејџери на оние лични податоци кои не треба да се даваат преку интернет.

Онлајн безбедносни совети за родители кои имаат деца од 15 до 18 години

Што прават децата на оваа возраст кога се на интернет? Момчињата обично се интересираат за хумористични содржини, игри и мултимедијални сајтови, додека девојчињата се приклучуваат кон веб-сајтовите за социјално вмрежување.

Еве неколку сигурносни совети кои треба да ги земете во предвид доколку упатувате тинејџер онлајн:

1. Имајте често семејни разговори за компјутерите и интернетот кои ќе бидат што е можно поотворени и што попозитивни. Зборувајте за онлајн животот, пријателите и активностите, исто како кога зборувате за останатите пријатели и активности во животот. Охрабрувајте ги вашите деца-тинејџери да ви кажуваат ако нешто или некој онлајн прави да се чувствуваат непријатно и загрозено.

 

2. Креирајте листа на домашни интернет правила заедно, како семејство. Дефинирајте кои сајтови се надвор од границите на дозволеното, определете дозволени часови на ден за користење интернет, одредете кој тип на информации не треба да се делат со други луѓе онлајн и поставете насоки за онлајн комуницирање.

3. Поставете ги компјутерите поврзани на интернет на попрометни места во вашиот дом (дневната соба), а не во собите на тинејџерите.

4. Истражете ги алатките за филтрирање на интернет содржините како дополнување на родителскиот надзор.

5. Помогнете им на вашите деца во заштитата од несаканите поп-ап прозорци користејќи поп-ап блокер.

6. Дознајте кои чет-канали и форуми ги посетуваат вашите деца и со кого зборуваат. Настојувајте да користат чет-соби кои се надгледуваат и инсистирајте да остануваат во јавни чет-области, односно да не се двојат во приватни чет-соби со луѓе кои ги познаваат само преку интернет.

7. Инсистирајте никогаш да не се сретнат во живо со онлајн пријател.

8. Подучете ги вашите деца да не симнуваат програми, музика или било какви датотеки (фајлови) без ваша согласност. Делењето датотеки и преземањето на текст, слики или уметнички содржини од интернет може да нарушува некои закони за заштита на интелектуалната сопственост и со тоа да биде нелегално.

9. Зборувајте со вашите тинејџери за нелегални и порнографски содржини и упатете ги кон корисни веб-сајтови за здравје и сексуалност.

10. Помогнете им во заштитата од спам (spam) пораки. Кажете им да не ја даваат својата имејл адреса онлајн, да не одговараат на несаканите имејл пораки и да користат филтри за имејл.

11. Дознајте кои веб-сајтови ги посетуваат вашите тинејџери. Бидете сигурни дека вашите деца не посетуваат сајтови со навредлива содржина и дека не оставаат лични податоци и фотографии од себеси.

12. Научете ги децата на одговорно и етичко онлајн однесување. Објаснете им дека не треба да го користат интернетот за да шират гласини и закани или да заплашуваат други.

13. Бидете сигурни дека вашите деца секогаш се консултираат со вас пред да прават финансиски трансакции онлајн што подразбира нарачување, купување и продавање на предмети.

14. Дискутирајте со вашите деца за онлајн коцкањето и потенцијалните ризици од него. Потсетете ги дека тоа е нелегално.